سیستم اعلام حریق یکی از حیاتیترین اجزای ایمنی ساختمان است که وظیفه آن تشخیص بهموقع حریق و اطلاعرسانی سریع به ساکنان و تیمهای امدادی است.
برخلاف سیستم اطفای حریق که برای مهار آتش طراحی میشود، سیستم اعلام حریق نقش پیشگیرانه و هشداردهنده دارد و زمان طلایی تخلیه و واکنش را فراهم میکند.
در این مقاله، بهصورت ساختاریافته بررسی میکنیم:
- سیستم اعلام حریق چیست
- از چه اجزایی تشکیل شده
- چه انواعی دارد
- و کدام استانداردها بر طراحی و اجرای آن حاکم هستند
سیستم اعلام حریق چیست؟
سیستم اعلام حریق مجموعهای از تجهیزات الکترونیکی است که با تشخیص نشانههای اولیه آتشسوزی مانند دود، حرارت یا شعله، هشدار لازم را از طریق آژیر، فلاشر یا ارسال سیگنال به مرکز کنترل صادر میکند.
هدف اصلی این سیستم:
- حفظ جان افراد
- کاهش خسارات
- فراهمکردن زمان واکنش برای اطفا یا تخلیه
📌 نکته مهم:
سیستم اعلام حریق بهتنهایی آتش را خاموش نمیکند، اما پایه و پیشنیاز عملکرد درست سیستمهای اطفای حریق محسوب میشود.
اجزای اصلی سیستم اعلام حریق
یک سیستم اعلام حریق استاندارد از اجزای زیر تشکیل میشود:
1️⃣ دتکتورها (Detectors)
دتکتورها وظیفه تشخیص حریق را بر عهده دارند و بر اساس نوع حریق و کاربری فضا انتخاب میشوند.
2️⃣ شستی اعلام حریق
برای اعلام دستی حریق توسط افراد در شرایط اضطراری استفاده میشود.
3️⃣ پنل مرکزی اعلام حریق
مغز سیستم است؛ سیگنالها را دریافت، تحلیل و فرمان هشدار را صادر میکند.
4️⃣ تجهیزات هشداردهنده
شامل آژیر، فلاشر یا ترکیبی از هر دو برای اطلاعرسانی سریع.
✅ در پروژههای حرفهای، این اجزا باید هماهنگ و مبتنی بر استاندارد انتخاب شوند.
انواع سیستم اعلام حریق
سیستمهای اعلام حریق از نظر ساختار و سطح دقت به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
✅ سیستم اعلام حریق متعارف
سیستم اعلام حریق متعارف فضا را به چند زون تقسیم میکند و در زمان بروز حریق، فقط محدوده زون مشخص میشود.
ویژگیها:
- ساختار ساده
- هزینه اجرا پایینتر
- مناسب ساختمانهای کوچک و کمریسک
✅ سیستم اعلام حریق آدرسپذیر
در سیستم اعلام حریق آدرسپذیر، هر دتکتور دارای آدرس مشخص است و محل دقیق حریق روی پنل نمایش داده میشود.
ویژگیها:
- دقت بسیار بالا
- مناسب پروژههای بزرگ و حساس
- قابلیت مانیتورینگ پیشرفته
📌 در ساختمانهایی مانند بیمارستانها، مراکز داده و برجهای بلند، عملاً انتخاب سیستم آدرسپذیر اجتنابناپذیر است.
تفاوت سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس پذیر چیست؟
تفاوت سیستم اعلام حریق با سیستم اطفای حریق
این دو مفهوم اغلب اشتباه گرفته میشوند:
- سیستم اعلام حریق → تشخیص و هشدار
- سیستم اطفای حریق → کنترل و خاموشکردن آتش
در طراحی اصولی ایمنی، این دو سیستم مکمل یکدیگر هستند، نه جایگزین.
نقش استانداردها در طراحی سیستم اعلام حریق
اجرای سیستم اعلام حریق بدون تبعیت از استاندارد، عملاً بیاعتبار است.
مهمترین مرجع بینالمللی:
- استاندارد NFPA 72
این استاندارد موارد زیر را مشخص میکند:
- نوع تجهیزات مجاز
- جانمایی دتکتورها
- سطح پوشش
- نحوه تست و نگهداری
در ایران، این الزامات در کنار ضوابط آتشنشانی و مقررات ملی ساختمان بررسی میشوند.
انتخاب سیستم اعلام حریق بر اساس نوع ساختمان
نوع سیستم اعلام حریق به عوامل زیر بستگی دارد:
- کاربری ساختمان
- متراژ
- سطح ریسک
- الزامات آتشنشانی
برای مثال:
- ساختمان مسکونی کوچک → متعارف
- مرکز تجاری بزرگ → آدرسپذیر
- دیتاسنتر → آدرسپذیر + یکپارچه با اطفا
جمعبندی
سیستم اعلام حریق پایهایترین لایه ایمنی در هر ساختمان است.
انتخاب نادرست، طراحی غیراستاندارد یا اجرای غیرتخصصی آن میتواند کل سیستم ایمنی را بیاثر کند.
در پروژههای حرفهای، طراحی این سیستم باید:
- بر اساس نوع ساختمان
- مطابق استاندارد NFPA 72
- و هماهنگ با سیستم اطفای حریق انجام شود
دیدگاه خود را بنویسید