وقوع آتشسوزی در ساختمانها تنها یک حادثه ساده نیست؛ نتیجهی مستقیم ضعف در طراحی ایمنی، انتخاب نادرست سیستمها یا اجرای غیراصولی تجهیزات اطفای حریق است. برخلاف تصور رایج، خاموشکردن آتش فقط به حضور آتشنشانی خلاصه نمیشود. کنترل مؤثر حریق در دقایق اولیه وابسته به وجود سیستم اطفای حریق مناسب و استاندارد است.
در این مقاله، بهصورت کاملاً کاربردی بررسی میکنیم که سیستم اطفای حریق چیست، چه انواعی دارد، در چه ساختمانهایی استفاده میشود و چه استانداردهایی طراحی آن را کنترل میکنند.
سیستم اطفای حریق چیست؟
سیستم اطفای حریق مجموعهای از تجهیزات، لولهکشیها، منابع انرژی و مکانیزمهای کنترلی است که با هدف مهار، کنترل یا خاموشکردن آتش در مراحل اولیه طراحی میشود.
برخلاف سیستم اعلام حریق که وظیفهی هشدار دارد، سیستم اطفا مستقیماً وارد عمل شده و انرژی حریق را کاهش میدهد؛ چه از طریق خنکسازی، چه حذف اکسیژن و چه قطع زنجیره واکنش احتراق.
🔹 نکته مهم:
انتخاب سیستم اطفای حریق یک تصمیم صرفاً فنی نیست؛ تصمیمی است که مستقیماً روی جان افراد، دارایی و اخذ تأییدیه آتشنشانی اثر میگذارد.
اهداف اصلی سیستمهای اطفای حریق
سیستمهای اطفای حریق برای یک هدف مشخص طراحی نمیشوند، بلکه چند مأموریت همزمان دارند:
- جلوگیری از گسترش حریق در دقایق اولیه
- کاهش خسارات جانی قبل از رسیدن نیروهای امدادی
- محافظت از سازه و تجهیزات حیاتی
- افزایش زمان تخلیه ایمن ساختمان
- تطابق با ضوابط قانونی و اخذ تأییدیه آتشنشانی
دستهبندی سیستمهای اطفای حریق
سیستمهای اطفای حریق بر اساس ماده اطفاکننده و روش عملکرد به چند گروه اصلی تقسیم میشوند.
1️⃣ سیستم اطفای حریق آبی
رایجترین نوع سیستم اطفای حریق که از آب بهعنوان عامل اصلی استفاده میکند.
زیرمجموعهها:
- سیستم اسپرینکلر
- هوزریل (Hose Reel)
- هیدرانت داخلی و خارجی
✅ مناسب برای:
ساختمانهای مسکونی، اداری، تجاری، پارکینگها و انبارها
⛔ محدودیت:
نامناسب برای فضاهای دارای تجهیزات حساس الکترونیکی
2️⃣ سیستم اسپرینکلر
سیستم اسپرینکلر یک سیستم اطفای خودکار است که با افزایش دما در محل حریق فعال میشود. برخلاف تصور عمومی، تمام اسپرینکلرها همزمان فعال نمیشوند؛ فقط اسپرینکلر ناحیهی درگیر با حریق عمل میکند.
📌 مزیت کلیدی:
- واکنش سریع
- کاهش چشمگیر گسترش حریق
- الزام قانونی در بسیاری از ساختمانها
3️⃣ سیستم اطفای حریق گازی
در فضاهایی که آب میتواند خسارتبار باشد، از سیستمهای اطفای گازی استفاده میشود.
گازهای متداول:
- FM200
- Novec 1230
- CO₂ (در کاربردهای خاص)
✅ و مناسب برای:
- دیتاسنترها
- اتاق سرور
- مراکز کنترل
- اتاقهای برق
📌 نکته حیاتی:
طراحی این سیستمها نیازمند محاسبات دقیق حجم فضا، نشتپذیری و ایمنی افراد حاضر است.
سیستم اطفای گازی Novec 1230 چیست؟
4️⃣ سیستم اطفای فومی و پودری
این سیستمها بیشتر در محیطهای صنعتی و فضاهای دارای مواد قابل اشتعال خاص استفاده میشوند.
✅ کاربرد：
- پالایشگاهها
- انبار مواد شیمیایی
- صنایع خاص
سیستم اطفای حریق خودکار چیست؟
سیستم اطفای حریق خودکار، بدون نیاز به دخالت انسان، وقوع حریق را تشخیص داده و عملیات اطفا را آغاز میکند.
این سیستمها بهویژه در ساختمانهایی که نظارت دائمی ندارند یا در ساعات غیراداری فعال هستند، نقش حیاتی ایفا میکنند.
📌 مثال:
اسپرینکلرها و سیستمهای اطفای گازی نمونههای کلاسیک سیستمهای اطفای خودکار هستند.
استانداردهای طراحی سیستم اطفای حریق
هیچ سیستم اطفایی بدون استاندارد معتبر قابل دفاع نیست.
مهمترین استانداردها:
- NFPA 13 – طراحی سیستم اسپرینکلر
- NFPA 2001 – سیستمهای اطفای گازی
- NFPA 20 – پمپهای آتشنشانی
- مبحث سوم مقررات ملی ساختمان – الزامات ایمنی حریق در ایران
⚠️ توجه:
عدم رعایت این استانداردها، حتی با اجرای ظاهراً کامل سیستم، میتواند باعث رد تأییدیه آتشنشانی شود.
انتخاب سیستم اطفای حریق مناسب؛ یک تصمیم مهندسی
انتخاب سیستم اطفای حریق باید بر اساس فاکتورهای زیر انجام شود:
- نوع کاربری ساختمان
- متراژ و ارتفاع
- نوع ریسک حریق
- حضور یا عدم حضور تجهیزات حساس
- الزامات قانونی و ضوابط محلی
🔹 هیچ سیستم «بهترین مطلق» وجود ندارد؛
✅ سیستم مناسب، سیستمی است که برای همان پروژه درست انتخاب شده باشد.
جمعبندی
سیستم اطفای حریق فقط یک الزام اداری یا هزینه اضافی نیست؛
یک سرمایهگذاری مستقیم روی ایمنی، تداوم کاربری ساختمان و آرامش خاطر مالک است.
شناخت انواع سیستمها، محدودیتها و استانداردهای آنها اولین گام برای طراحی صحیح و اخذ تأییدیه آتشنشانی است.
دیدگاه خود را بنویسید