Novec 1230 یک عامل اطفاء حریق گازی از خانواده Clean Agents است که نام شیمیایی آن FK-5-1-12 میباشد.
این ماده توسط شرکت 3M توسعه داده شد و با هدف:
- جایگزینی عوامل پرخطر زیستمحیطی
- حفظ ایمنی افراد
- کاهش اثرات مخرب بلندمدت
وارد صنعت سیستمهای اطفای حریق شد.
Novec 1230 چگونه حریق را خاموش میکند؟
بر خلاف برخی برداشتهای اشتباه، Novec 1230:
- اکسیژن فضا را حذف نمیکند
- باعث خفگی افراد نمیشود
مکانیسم اصلی آن:
- جذب سریع حرارت از زنجیره احتراق
- متوقف کردن واکنش شیمیایی آتش
به زبان ساده، شعله دیگر انرژی لازم برای ادامه سوختن را ندارد.
تفاوت عملکرد Novec 1230 و FM200 (از نظر فنی)
اگرچه هر دو سیستم از نظر عملکرد ظاهری مشابهاند، اما تفاوتهای بنیادین دارند:
- FM200 یک گاز واقعی (Gas) است
- Novec 1230 در دمای محیط «مایع» است و هنگام تخلیه تبخیر میشود
این تفاوت فیزیکی، اثرات مهمی در:
- طراحی نازلها
- فشار کاری
- چیدمان سیلندرها
ایجاد میکند.
سیستم اطفاء گازی FM200 چیست؟
مزیت کلیدی Novec 1230 که FM200 ندارد
مهمترین برگ برنده Novec 1230:
سازگاری زیستمحیطی
مقایسه مستقیم:
- GWP FM200 ≈ 3220
- GWP Novec 1230 ≈ 1
یعنی Novec 1230 تقریباً اثر گلخانهای ندارد.
این موضوع برای پروژههای:
- دیتاسنترهای بینالمللی
- صنایع نفت و گاز
- پروژههای دارای ممیزی ESG
تعیینکننده است.
عمر ماندگاری در اتمسفر (Atmospheric Lifetime)
- FM200: حدود ۳۴ سال
- Novec 1230: حدود ۵ روز
این تفاوت باعث شده بسیاری از کشورها:
- FM200 را محدود یا فازبندی حذف کنند
- Novec 1230 را گزینه آینده بدانند
Novec 1230 در چه فضاهایی استفاده میشود؟
کاربردهای اصلی Novec 1230 مشابه FM200 است، اما با تمرکز بر پروژههای حساستر:
- اتاق سرور و دیتاسنتر
- اتاق کنترل پالایشگاهها
- سایتهای مخابراتی حساس
- مراکز مالی و بانکی
- موزهها و مراکز آرشیو
در بسیاری از این فضاها امکان استفاده از سیستم اسپرینکلر وجود ندارد
الزامات طراحی سیستم Novec 1230
طراحی Novec 1230 نیازمند رعایت دقیق استاندارد است، نه حدس مهندسی.
مهمترین موارد:
- محاسبه دقیق حجم فضا
- تعیین غلظت طراحی
- کنترل زمان تخلیه (Discharge Time)
- بررسی Holding Time
- تست آببندی فضا (Door Fan Test)
اشتباه در هرکدام، سیستم را عملاً بیاثر میکند.
استانداردهای مرجع Novec 1230
مراجع اصلی طراحی:
- NFPA 2001
- ISO 14520
- دستورالعمل سازنده
تطابق نداشتن با این استانداردها معمولاً مساوی است با:
❌ رد سیستم توسط آتشنشانی
❌ عدم پذیرش بیمه
آیا Novec 1230 کاملاً ایمن است؟
از نظر NFPA:
- برای افراد در غلظت طراحی ایمن است
- اما تخلیه در فضای اشغالی نیازمند سناریوی ایمنی است
بنابراین اتصال صحیح به:
- سیستم اعلام حریق
- آلارم تخلیه
- تأخیر زمانی منطقی
یک الزام است، نه انتخاب.
اشتباهات رایج در انتخاب Novec 1230
- انتخاب صرفاً بهدلیل «جدیدتر بودن»
- عدم توجه به هزینه واقعی تأمین گاز
- نادیده گرفتن محدودیت تأمین در ایران
- طراحی بدون تست نشتی فضا
این اشتباهات باعث شده برخی پروژهها با وجود هزینه بالا، عملاً ناکارآمد باشند.
Novec 1230 یا FM200؟ پاسخ مهندسی
پاسخ کوتاه و صادقانه:
- نه همیشه
- نه برای همه پروژهها
انتخاب باید بر اساس:
- الزامات کارفرما
- استاندارد پروژه
- شرایط زیستمحیطی
- دسترسی واقعی به تجهیزات
انجام شود.
اینجا دقیقاً نقش طراحی سیستمهای حریق پررنگ میشود
مقایسه عددی Novec 1230 و FM200 (Engineering Comparison)
اگر بخوایم بدون تعارف مهندسی قضاوت کنیم، باید سراغ اعداد بریم:
- حالت فیزیکی در دمای محیط
- FM200: گاز
- Novec 1230: مایع (تبخیر شونده)
- GWP (اثر گرمایش جهانی)
- FM200: حدود 3220
- Novec 1230: حدود 1
- Atmospheric Lifetime
- FM200: حدود 34 سال
- Novec 1230: کمتر از 1 هفته
- NOAEL (ایمنی برای افراد)
- Novec 1230 بالاتر و ایمنتر
نتیجه مهندسی:
🔹 Novec 1230 از نظر زیستمحیطی و ایمنی فردی بهوضوح برتر است،
🔹 اما FM200 هنوز در بسیاری پروژهها از نظر دسترسپذیری و تجربه اجرایی مزیت دارد.
موضوع مهم: حجم سیلندر و فضای اشغالی
برخلاف تصور رایج، Novec 1230 همیشه فضای کمتری اشغال نمیکند.
- به دلیل مایع بودن:
- وزن سیستم افزایش مییابد
- نیاز به چک سازهای کف اتاق وجود دارد
- جانمایی سیلندر باید دقیقتر انجام شود
در اتاقهای کوچک یا Rack-based، این موضوع میتواند عامل محدودکننده باشد.
محاسبات طراحی Novec 1230 (خلاصه مهندسی)
محاسبات شامل:
- محاسبه حجم خالص فضا
- اعمال ضرایب نشتی
- تعیین غلظت طراحی (Design Concentration)
- بررسی Holding Time
- تطابق نازل و فشار تخلیه
⚠️ این سیستم تحمل خطای محاسباتی ندارد.
همینجا تفاوت «طراح واقعی» با «نقشهکش نرمافزاری» مشخص میشود.
Door Fan Test؛ نقطه شکست بسیاری از پروژهها
یکی از دلایل شکست عملی سیستمهای Novec 1230:
- حذف یا صوری انجام دادن Door Fan Test
بدون تست نشتی:
- Holding Time واقعی نیست
- غلظت مؤثر حفظ نمیشود
- سیستم فقط روی کاغذ کار میکند
در پروژههای حرفهای، بدون Door Fan Test اصلاً سیستم تحویل نمیشود.
محدودیتهای واقعی Novec 1230 در ایران
اینجا باید صادق باشیم، نه کاتالوگی:
- تأمین گاز محدودتر از FM200
- هزینه شارژ بسیار بالا
- وابستگی به برند و نمایندگی
- نوسان شدید قیمت (دلاری)
پس Novec 1230 انتخاب ایدهآل است، اما نه همیشه انتخاب عملیاتی.
آیا Novec 1230 جایگزین FM200 است؟ (پاسخ نهایی)
پاسخ حرفهای:
Novec 1230 جایگزین «فلسفی» FM200 است،
نه الزاماً جایگزین «اجرایی» آن در همه پروژهها.
اگر پروژه:
- بینالمللی
- حساس به ESG
- دیتاسنتری یا نفتوگازی
باشد → Novec 1230 انتخاب منطقیست.
اگر پروژه:
- بودجهمحور
- با دسترسی محدود
- یا بدون الزام زیستمحیطی
باشد → FM200 هنوز حذف نشده.
جمعبندی مهندسی
Novec 1230:
- سیستم مدرن است
- آیندهدار است
- اما نیازمند طراحی بینقص و کارفرمای آگاه
انتخاب اشتباه آن، پروژه را گران و ناکارآمد میکند؛
انتخاب درست آن، پروژه را حرفهای و قابل دفاع میسازد.
دیدگاه خود را بنویسید